Hệ thống báo cháy thường và báo cháy địa chỉ: chọn loại nào

Khi lập dự toán cho một công trình, câu hỏi hay gặp nhất về hệ thống báo cháy không phải là hãng nào, mà là: nên làm hệ thường hay hệ địa chỉ. Khác biệt về giá giữa hai loại có thể đáng kể, nên quyết định này ảnh hưởng trực tiếp tới tổng mức đầu tư.

Khác nhau ở đâu

Hệ thường (conventional) chia công trình thành các vùng. Tất cả thiết bị trong một vùng đấu chung một cặp dây về tủ trung tâm. Khi có báo cháy, tủ chỉ cho biết vùng nào đang báo, không cho biết thiết bị cụ thể nào.

Hệ địa chỉ (addressable) gán cho mỗi thiết bị một địa chỉ riêng trên một mạch vòng. Tủ trung tâm hiển thị chính xác đầu báo nào đang báo cháy, thường kèm cả nhãn vị trí do người lắp đặt cài đặt.

Ba khác biệt có ý nghĩa trong vận hành

Thời gian xác minh khi có báo động

Với hệ thường, tủ báo "Vùng 3". Nếu vùng 3 là cả một tầng nhà xưởng, nhân viên phải đi kiểm tra toàn tầng. Với hệ địa chỉ, tủ báo đúng đầu báo và vị trí. Trong một sự cố thật, khác biệt này tính bằng phút.

Xử lý báo giả

Hệ địa chỉ cho biết đầu báo nào hay báo giả, nên có thể vệ sinh hoặc thay đúng thiết bị đó. Hệ thường chỉ khoanh được tới vùng, việc tìm ra đầu báo có vấn đề tốn nhiều thời gian hơn.

Giám sát tình trạng thiết bị

Hệ địa chỉ giám sát được từng thiết bị: mất kết nối, bụi bẩn vượt ngưỡng, sai địa chỉ. Hệ thường chỉ phát hiện được đứt dây hoặc chập ở mức mạch vùng.

Chi phí

Chi phí thiết bị của hệ địa chỉ cao hơn rõ rệt. Tuy nhiên, khi so tổng chi phí lắp đặt cho công trình lớn, khoảng cách thu hẹp lại vì:

• hệ thường cần nhiều tuyến dây hơn (mỗi vùng một tuyến về tủ), trong khi hệ địa chỉ dùng chung mạch vòng;
• công trình nhiều tầng, nhiều phòng nhỏ cần rất nhiều vùng nếu muốn khoanh vùng đủ hẹp, kéo theo chi phí dây và số kênh trên tủ.

Ngược lại, với một nhà xưởng một tầng, mặt bằng thông thoáng, số vùng ít, hệ thường thường tiết kiệm hơn mà vẫn đáp ứng yêu cầu vận hành.

Nên chọn loại nào

Hệ thường phù hợp hơn khi:

• công trình nhỏ, một hoặc hai tầng, mặt bằng nhìn thông suốt;
• số điểm giám sát ít, có thể khoanh vùng đủ hẹp bằng số vùng vừa phải;
• không có kế hoạch mở rộng nhiều trong vài năm tới.

Hệ địa chỉ phù hợp hơn khi:

• công trình nhiều tầng hoặc chia thành nhiều phòng kín — khách sạn, chung cư, toà nhà văn phòng, bệnh viện;
• cần liên động với hệ thống khác: thang máy, quạt hút khói, cửa ngăn cháy, hệ thống xả khí;
• có kế hoạch mở rộng, cải tạo từng phần theo thời gian;
• có yêu cầu về giám sát và truy vết sự kiện.

Những điểm hay bị bỏ sót khi thiết kế

• Nguồn dự phòng. Ắc quy phải đủ duy trì hệ thống trong thời gian quy định ở chế độ thường trực và một khoảng thời gian ở chế độ báo động. Tính thiếu dung lượng là lỗi khá phổ biến.
• Bố trí đầu báo theo chiều cao trần. Trần càng cao thì khói càng loãng khi tới đầu báo; nhà xưởng trần cao có thể cần loại đầu báo khác thay vì đầu báo khói điểm thông thường.
• Ảnh hưởng của thông gió. Miệng gió thổi thẳng vào đầu báo làm sai lệch thời điểm phát hiện.
• Liên động. Cần thống nhất từ giai đoạn thiết kế: khi báo cháy thì thang máy về tầng nào, quạt nào chạy, cửa nào mở, cửa nào đóng.

Căn cứ kỹ thuật

Yêu cầu về hệ thống báo cháy tự động được quy định trong TCVN 5738:2021, cùng với các yêu cầu về trang bị phương tiện PCCC trong TCVN 3890:2023 và quy chuẩn an toàn cháy cho nhà và công trình. Vì các văn bản này được sửa đổi theo từng thời kỳ, cần kiểm tra bản đang có hiệu lực tại thời điểm lập hồ sơ.